1melius est nomen bonum quam divitiae multae super argentum et aurum gratia bona2dives et pauper obviaverunt sibi utriusque operator est Dominus3callidus vidit malum et abscondit se innocens pertransiit et adflictus est damno4finis modestiae timor Domini divitiae et gloria et vita5arma et gladii in via perversi custos animae suae longe recedit ab eis6proverbium est adulescens iuxta viam suam etiam cum senuerit non recedet ab ea7dives pauperibus imperat et qui accipit mutuum servus est fenerantis8qui seminat iniquitatem metet mala et virga irae suae consummabitur9qui pronus est ad misericordiam benedicetur de panibus enim suis dedit pauperi10eice derisorem et exibit cum eo iurgium cessabuntque causae et contumeliae11qui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem12oculi Domini custodiunt scientiam et subplantantur verba iniqui13dicit piger leo foris in medio platearum occidendus sum14fovea profunda os alienae cui iratus est Dominus incidet in eam15stultitia conligata est in corde pueri et virga disciplinae fugabit eam16qui calumniatur pauperem ut augeat divitias suas dabit ipse ditiori et egebit17inclina aurem tuam et audi verba sapientium adpone autem cor ad doctrinam meam18quae pulchra erit tibi cum servaveris eam in ventre tuo et redundabit in labiis tuis19ut sit in Domino fiducia tua unde et ostendi eam tibi hodie20ecce descripsi eam tibi tripliciter in cogitationibus et scientia21ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia veritatis respondere ex his illi qui misit te22non facias violentiam pauperi quia pauper est neque conteras egenum in porta23quia Dominus iudicabit causam eius et configet eos qui confixerint animam eius24noli esse amicus homini iracundo neque ambules cum viro furioso25ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae26noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis27si enim non habes unde restituas quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo28ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui29vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles

1quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam2et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam3ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii4noli laborare ut diteris sed prudentiae tuae pone modum5ne erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes quia facient sibi pinnas quasi aquilae et avolabunt in caelum6ne comedas cum homine invido et ne desideres cibos eius7quoniam in similitudinem arioli et coniectoris aestimat quod ignorat comede et bibe dicet tibi et mens eius non est tecum8cibos quos comederas evomes et perdes pulchros sermones tuos9in auribus insipientium ne loquaris quia despicient doctrinam eloquii tui10ne adtingas terminos parvulorum et agrum pupillorum ne introeas11propinquus enim eorum Fortis est et ipse iudicabit contra te causam illorum12ingrediatur ad doctrinam cor tuum et aures tuae ad verba scientiae13noli subtrahere a puero disciplinam si enim percusseris eum virga non morietur14tu virga percuties eum et animam eius de inferno liberabis15fili mi si sapiens fuerit animus tuus gaudebit tecum cor meum16et exultabunt renes mei cum locuta fuerint rectum labia tua17non aemuletur cor tuum peccatores sed in timore Domini esto tota die18quia habebis spem in novissimo et praestolatio tua non auferetur19audi fili mi et esto sapiens et dirige in via animum tuum20noli esse in conviviis potatorum nec in comesationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt21quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur et vestietur pannis dormitatio22audi patrem tuum qui genuit te et ne contemnas cum senuerit mater tua23veritatem eme et noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam24exultat gaudio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo25gaudeat pater tuus et mater tua et exultet quae genuit te26praebe fili mi cor tuum mihi et oculi tui vias meas custodiant27fovea enim profunda est meretrix et puteus angustus aliena28insidiatur in via quasi latro et quos incautos viderit interficit29cui vae cuius patri vae cui rixae cui foveae cui sine causa vulnera cui suffusio oculorum30nonne his qui morantur in vino et student calicibus epotandis31ne intuearis vinum quando flavescit cum splenduerit in vitro color eius ingreditur blande32sed in novissimo mordebit ut coluber et sicut regulus venena diffundet33oculi tui videbunt extraneas et cor tuum loquetur perversa34et eris sicut dormiens in medio mari et quasi sopitus gubernator amisso clavo35et dices verberaverunt me sed non dolui traxerunt me et ego non sensi quando evigilabo et rursum vina repperiam

1ne aemuleris viros malos nec desideres esse cum eis2quia rapinas meditatur mens eorum et fraudes labia eorum loquuntur3sapientia aedificabitur domus et prudentia roborabitur4in doctrina replebuntur cellaria universa substantia pretiosa et pulcherrima5vir sapiens et fortis est et vir doctus robustus et validus6quia cum dispositione initur bellum et erit salus ubi multa consilia sunt7excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum8qui cogitat malefacere stultus vocabitur9cogitatio stulti peccatum est et abominatio hominum detractor10si desperaveris lassus in die angustiae inminuetur fortitudo tua11erue eos qui ducuntur ad mortem et qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses12si dixeris vires non suppetunt qui inspector est cordis ipse intellegit et servatorem animae tuae nihil fallit reddetque homini iuxta opera sua13comede fili mi mel quia bonum est et favum dulcissimum gutturi tuo14sic et doctrina sapientiae animae tuae quam cum inveneris habebis in novissimis et spes tua non peribit15ne insidieris et quaeras impietatem in domo iusti neque vastes requiem eius16septies enim cadet iustus et resurget impii autem corruent in malum17cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum18ne forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo iram suam19ne contendas cum pessimis nec aemuleris impios20quoniam non habent futurorum spem mali et lucerna impiorum extinguetur21time Dominum fili mi et regem et cum detractoribus non commiscearis22quoniam repente consurget perditio eorum et ruinam utriusque quis novit23haec quoque sapientibus cognoscere personam in iudicio non est bonum24qui dicit impio iustus es maledicent ei populi et detestabuntur eum tribus25qui arguunt laudabuntur et super ipsos veniet benedictio26labia deosculabitur qui recta verba respondet27praepara foris opus tuum et diligenter exerce agrum tuum ut postea aedifices domum tuam28ne sis testis frustra contra proximum tuum nec lactes quemquam labiis tuis29ne dicas quomodo fecit mihi sic faciam ei reddam unicuique secundum opus suum30per agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti31et ecce totum repleverant urticae operuerant superficiem eius spinae et maceria lapidum destructa erat32quod cum vidissem posui in corde meo et exemplo didici disciplinam33parum inquam dormies modicum dormitabis pauxillum manus conseres ut quiescas34et veniet quasi cursor egestas tua et mendicitas quasi vir armatus